تشریح معادله حسابداری؛ دارایی ها، بدهی ها، و حقوق صاحبان سهام یا سرمایه
در این مقاله سعی داریم تا به تشریح معادله حسابداری که در عین سادگی، بنیاد حسابداری دوطرفه است، بپردازیم. آنچه که در ترازنامه هر ساله به اداره مالیات، تحت عنوان اظهارنامه عملکرد ارائه می شود، همین معادله حسابداری در مقیاس کل حساب های مربوط به واحد تجاری مورد نظر است. پس مقاله تشریح معادله حسابداری در واقع شروع سلسله مقاله هایی است که کل عملیات حسابداری در یک سال مالی و تلخیص و گزارشگیری نتایج کار حسابداری را توضیح خواهند داد.
معادلهی حسابداری:
دارایی = بدهی + حقوق صاحبان سهام
1- دارایی ها:
تعریف دارایی: آنچه که ( اعم از مشهود یا نامشهود) در تملک واحد تجاری باشد، قابل تبدیل به وجه نقد باشد و منفعتی برای واحد تجاری داشته باشد.
• دارایی های جاری: دارایی هایی که در طول یک سال مالی تبدیل به وجه نقد شوند مانند: موجودی نقد و بانک (صندوق، بانک، تنخواه)، سرمایه گذاری های کوتاه مدت، حساب ها واسناد دریافتنی تجاری، حساب ها واسناد دریافتنی غیر تجاری، برداشت جاری شرکا، موجودی مواد و کالا، پیش پرداخت ها.
• دارایی های غیرجاری: دارایی هایی که به منظور راهبرد واحد تجاری، و نه به منظور خرید و فروش، استفاده می شوند و در طول یک سال مالی تبدیل به وجه نقد نمی شوند. مانند: دارایی های ثابت مشهود (زمین، ساختمان، وسیله نقلیه، اثاثه اداری، تجهیزات و دستگاه ها)، دارایی های ثابت نامشهود (نرم افزار، سرقفلی، حق الامتیاز)، سرمایه گذاری های بلند مدت و سایر دارایی ها.
نکته: صندوق و بانک را بدلیل اینکه هر لحظه قابل تبدیل شدن به پول هستند، دارایی های جاری آنی می گویند و برای اینکه بدهی های جاری واحد تجاری به مشکل بر نخورد، باید همیشه جمع دارایی های جاری آنی بیشتر از جمع بدهی های جاری آن واحد تجاری باشد.
2- بدهی ها (بستانکاران):
تعریف بدهی: تعهدات واحد تجاری به اشخاص حقیقی یا حقوقی، که از طریق خرید کالا یا دریافت خدمت از ایشان ایجاد می شود، و باید از محل دارایی های آن پرداخت شود.
• بدهی های جاری: تعهداتی که از محل دارایی های جاری و طی یک سال مالی پرداخت می شوند. مانند: حساب ها و اسناد پرداختنی تجاری، حساب ها و اسناد پرداختنی غیر تجاری، واریزی جاری شرکا، پیش دریافت ها، ذخیره مالیات، سود سهام پرداختنی، تسهیلات مالی دریافتی کوتاه مدت.
• بدهی های غیرجاری: بدهی هایی که سررسید پرداخت آنها بیشتر از یک سال باشد. مانند: حساب ها و اسناد پرداختنی بلند مدت، تسهیلات مالی دریافتی بلند مدت ، ذخیره مزایای پایان خدمت کارکنان.
3- حقوق صاحبان سهام
تعریف حقوق صاحبان سهام: مازاد داریی ها بر بدهی های یک واحد تجاری، حقوق صاحبان سهام است. همانطور که طبق معادله حسابداری هم مشخص است: چنانچه دارایی های یک واحد تجاری را منهای بدهی های آن کنیم، آنچه باقی می ماند، حقوق صاحبان سهام آن واحد تجاری است. مانند: سرمایه، اندوخته قانونی، سایر اندوخته ها، مازاد تجدید ارزیابی و سایر سودهای تحقق نیافته،سود(زیان)انباشته.
بنابراین می توان گفت؛ نسبت به دارایی های هر واحد تجاری دو حق وجود دارد: یکی حق بستانکاران است و دیگری حق مالکان آن واحد. اولی را بدهی ها و دومی را حقوق صاحبان سهام می گویند.