حساب ذخیره مطالبات مشکوک الوصول دریافتنی های تجاری و روش ذخیره گیری

در این مقاله به بررسی حساب دارایی‌های جاری – حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری- ذخیره‌ی مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری (کد 1-13-1305)  به روش ذخیره گیری می‌پردازیم، و در مورد ثبت سند حسابداری مطالبات سوخت شده و مشکو‌ک‌الوصول به روش ذخیره گیری و نحوه‌ی بستن این حساب در پایان سال مالی، توضیح‌هایی ارائه می‌شوند.
تصویر شماره‌ی ۱: کدینگ حساب «حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری» تا سطح معین

•    ذخیره‌ی مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری - کد1305:
حساب «حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری» مطالبات شرکت از مشتریان  است، و جزء دارایی های جاری شرکت می‌باشد، اما آن مطالباتی که در دریافتشان ابهامی باشد یا پس از پیگیری های بسیار، غیر قابل وصول از مشتریان باشند، را باید با حساب «ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری» ثبت کنیم. بنابراین حساب «ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری» کاهنده دارایی‌های جاری است. 
*** مطالبات شرکت از نظر دریافت از مشتری، چه بصورت مبهم (مشکوک‌الوصول) باشند و چه غیر قابل وصول(سوخت شده) باشند، در حسابداری به دو روش 1- روش حذف مستقیم و 2- روش ذخیره گیری ثبت می‌شوند، که در این مقاله درباره‌ی روش ذخیره گیری توضیح می‌دهیم؛
پیشنهاد می‌شود فصل دوم کتاب حسابداری تکمیلی سال دوم متوسطه شاخه کار و دانش مطالعه بفرمایید!
جهت اطلاع از شرایط ذخیره‌گیری مورد پذیرش دارایی؛ آیین نامه اجرایی موضوع بند11 ماده 148 اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم، را مطالعه بفرمایید!

---

•    ثبت سند حسابداری ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول به روش ذخیره‌گیری: 
مثال: در 29/12/99 حسابداری شرکت، مجموع مطالبات مشکوک‌الوصول از بدهکاران حقیقی و حقوقی را مبلغ 26.000.000 ریال برآورد کرده است. ثبت سند حسابداری ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول به شرح زیر در دفتر روزنامه صحیح است:

شماره‌ی سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/12/29	هزینه های توزیع و فروش- هزینه مطالبات مشکوک‌الوصول و سوخت شده                حساب‌ها و اسناد دریافتنی-ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری بابت مطالبات مشکوک‌الوصول		26.000.000	26.000.000

 

---

•    ثبت سند حسابداری حذف مطالبات سوخت شده به روش ذخیره‌گیری: 
مثال: در 15/04/1400 مشخص شد که، مطالبات شرکت به مبلغ 5.000.000 ریال از مشتری «شرکت آوا پردازش نور» سوخت شده و به احتمال زیاد دیگر قابل وصول نخواهد بود. ثبت سند حسابداری حذف مطالبات سوخت شده به شرح زیر در دفتر روزنامه صحیح است:

شماره‌ی سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	1400/04/15	حساب‌ها و اسناد دریافتنی- ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری                              حساب‌ها و اسناد دریافتنی- بدهکاران اشخاص حقوقی-شرکت آوا پردازش نور بابت حذف مطالبات سوخت شده از آوا پردازش نور		5.000.000	5.000.000

 

---

•    ثبت سند حسابداری بازیافت مطالبات سوخت شده به روش ذخیره‌گیری: 
مثال: در 20/11/1400 شرکت «آوا پردازش نور» بدهی خود را بمبلغ  5.000.000 ریال با واریز به حساب بانک ملی شرکت تسویه کرد. ثبت 1- سند شناسایی مجدد مطالبات و 2- سند دریافت مطالبات سوخت شده شرکت «آوا پردازش نور» به شرح زیر در دفتر روزنامه صحیح است:

شماره‌ی سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	1400/11/20	حساب‌ها و اسناد دریافتنی- بدهکاران اشخاص حقوقی-شرکت آوا پردازش نور                                              حساب‌ها و اسناد دریافتنی- ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری  بابت شناسایی مجدد مطالبات از آوا پردازش نور		5.000.000	5.000.000

 

شماره‌ی سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	1400/11/20	موجودی نقد و بانک- بانک ملی                     حساب‌ها و اسناد دریافتنی- بدهکاران اشخاص حقوقی-شرکت آوا پردازش نور                 بابت دریافت مطالبات شرکت آوا پردازش نور		5.000.000	5.000.000

*** همانطور که در مثال‌های بالا نیز مشخص شد، در روش ذخیره‌گیری مطالبات مشکوک‌الوصول در سال‌های بعدی بابت سوخت شدن مطالبات یا دریافت مطالبات، فقط حساب‌های ترازنامه‌ای در اسناد حسابداری ثبت می‌شوند، بنابراین صورت سود و زیان هر سال بصورت واقعی ارائه می‌شود. 

---

•    ماهیّت حساب ذخیره‌ی مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری:
همانطور که در متن مقاله هم گفته شد حساب ذخیره‌ی مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری کاهنده دارائی های جاری است؛ یعنی با وجود اینکه این حساب در قسمت بدهکاران ترازنامه نشان داده می‌شود، اما ماهیت آن بستانکار است؛ بنابراین، افزایش آن بستانکار، و کاهش مبلغ آن، بدهکار است.

---

•    نحوه‌ی بستن حساب ذخیره‌ی مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری در پایان سال مالی:
بطور مفصل در بالا، در روش ذخیره گیری، در مورد شناسایی و ذخیره مطالبات مشکوک الوصول توضیح داده شد. از آنجائیکه این حساب جزء حساب‌های دائمی است و مانده‌ی آن باید به سال مالی جدید منتقل شود! بنابراین، مانده‌ی این حساب‌ را در پایان سال مالی، طیّ سند اختتامیّه با حساب «تراز افتتاحیّه و اختتامیّه» صفر می‌کنیم، تا همان مبلغ مانده را طیّ سند افتتاحیّه‌ی سال بعد، به سال بعدی منتقل کنیم.
مثال: مانده‌ی دفتر ذخیره‌ی مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری 26.000.000 ریال بستانکار است. ثبت سند اختتامیّه‌ی آن به شرح زیر در دفتر روزنامه صحیح است:

شماره‌ی سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/22/29	حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری- ذخیره‌ی مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری                      تراز افتتاحیه و اختتامیّه بابت سند اختتامیّه ۹۹		26.000.000	26.000.000

 

 

روش حذف مستقیم برای ثبت سند حسابداری مطالبات سوخت شده و مشکوک الوصول

در این مقاله به بررسی سند حسابداری مطالبات سوخت شده و مشکو‌ک‌الوصول به روش حذف مستقیم می‌پردازیم، اگرچه در این روش از حساب ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری استفاده نمی‌شود، اما بدلیل اینکه این اسناد مربوط به مطالبات شرکت می‌باشند، در این قسمت آورده شده است، تا مقایسه هر دو روش برای خوانندگان محترم مقاله‌ها راحت‌تر باشد.
تصویر شماره‌ی ۱: کدینگ حساب «حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری» تا سطح معین

•    ذخیره‌ی مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری - کد1305:
حساب «حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری» مطالبات شرکت از مشتریان  است، و جزء دارایی های جاری شرکت می‌باشد، اما آن مطالباتی که در دریافتشان ابهامی باشد یا پس از پیگیری های بسیار، غیر قابل وصول از مشتریان باشند، را باید با حساب «ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری» ثبت کنیم. بنابراین حساب «ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری» کاهنده دارایی‌های جاری است. 
*** دلیل اینکه عموماَ در پایان سال مالی حسابداران، حساب«حساب‌ها و اسناد دریافتنی» را بررسی می‌کنند و مطالبات مشکوک‌الوصول و سوخت شده را مشخص می‌کنند و به حساب «هزینه مطالبات مشکوک‌الوصول و سوخت شده» می‌برند، اینست که در صورت سود و زیان، فروش بابت این مطالبات در قسمت فروش و درآمدها در این دوره مالی ثبت شده است، پس اکنون که محرز شده این مطالبات در این دوره مالی دریافت نمی‌شوند بهتر است به حساب هزینه همین دوره مالی بروند تا صورت سود و زیان واقعی‌تری را به مدیران و دارایی ارائه دهیم.
*** مطالبات شرکت از نظر دریافت از مشتری، چه بصورت مبهم (مشکوک‌الوصول) باشند و چه غیر قابل وصول(سوخت شده) باشند، در حسابداری به دو روش 1- روش حذف مستقیم و 2- روش ذخیره گیری ثبت می‌شوند، که در این مقاله درباره‌ی روش حذف مستقیم توضیح می‌دهیم؛
پیشنهاد می‌شود فصل دوم کتاب حسابداری تکمیلی سال دوم متوسطه شاخه کار و دانش  را که مفصل درباره‌ی هر دو روش فوق توضیح داده، مطالعه بفرمایید!
*** اگر مطالبات سوخت شده در همان دوره مالی که فروش یا درآمد آن ثبت شده، به روش حذف مستقیم، شناسایی و ثبت شوند کاملاَ درست است و در صورت سود(زیان) آن دوره مشکلی ایجاد نمی‌شود، اما اغلب موارد مطالبات سوخت شده مربوط به دوره‌های مالی قبلی هستند؛ یعنی فروش و درآمد آن در سال مالی قبلی شناسایی شده است و به اصطلاح حساب درآمد در آن سال بالا نشان داده شده، در صورتیکه مطالبات آن درآمدها تبدیل به پول نشده و در سال مالی بعدی سوخت شده است؛ اکنون اگر به روش حذف مستقیم مطالبات سوخت شده سال قبل را به حساب هزینه امسال ببریم، صورت سود و زیان امسال شرکت را دچار مشکل کرده و غیرواقعی نشان می‌دهیم. بنابراین توصیه می‌شود فقط اگر مطالبات سوخت شده مربوط به فروش و درآمد همان سال مالی هستند، از روش حذف مستقیم استفاده کنید! 

---

•    ثبت سند حسابداری مطالبات سوخت شده به روش حذف مستقیم:
مثال: در تاریخ 29/12/99 چک دریافت شده از مشتری شرکت، «آقای احمدی»، به مبلغ 12.000.000 ریال وصول نشد و پس از پیگیری‌های تلفنی و برگشت چک و اقدامات قانونی، مبلغ بدهی آقای احمدی سوخت شد. ثبت مطالبات سوخت شده آقای احمدی به شرح زیر در دفتر روزنامه صحیح است؛

شماره‌ی سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/12/29	هزینه های توزیع و فروش- هزینه مطالبات مشکوک‌الوصول و سوخت شده                حساب‌ها و اسناد دریافتنی- حساب‌های دریافتنی اشخاص حقیقی- آقای احمدی بابت سوخت شدن طلب شرکت از آقای احمدی		12.000.000	12.000.000

   

---

•    ثبت سند حسابداری بازیافت مطالبات سوخت شده در روش حذف مستقیم:
مثال: در تاریخ 20/03/1400 آقای احمدی با حضور در شرکت مبلغ بدهی قبلی خود (12.000.000 ریال) را بصورت نقدی تسویه کرد. ثبت 1- سند شناسایی مجدد مطالبات و 2- سند دریافت مطالبات سوخت شده آقای احمدی به شرح زیر در دفتر روزنامه صحیح است:

شماره‌ی سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	1400/03/20	حساب‌ها و اسناد دریافتنی- حساب‌های دریافتنی اشخاص حقیقی- آقای احمدی                    درآمدهای غیرعملیاتی- درآمد بازیافت مطالبات سوخت شده بابت شناسایی مجدد مطالبات		12.000.000	12.000.000

   

شماره‌ی سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	1400/03/20	موجودی نقد و بانک- صندوق ریالی               حساب‌ها و اسناد دریافتنی- حساب‌های دریافتنی اشخاص حقیقی- آقای احمدی بابت دریافت مطالبات آقای احمدی		12.000.000	12.000.000

 

 

حساب های دریافتنی تجاری (بدهکاران)؛ اشخاص حقوقی، اشخاص حقیقی

در این مقاله به بررسی حساب دارایی‌های جاری – حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری- حساب‌های دریافتنی اشخاص حقوقی(کد1-13-1303) و اشخاص حقیقی (کد 1-13-1304) می‌پردازیم، و درباره‌ی تعریف حساب‌ها، ماهیّت آنها، و نحوه‌ی بستن حساب در پایان سال مالی، توضیح‌هایی ارائه می‌شوند.
•    تعریف « حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری »:
تصویر شماره‌ی ۱: کدینگ حساب «حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری» تا سطح معین

همچنانکه در تصویر شماره‌ی ۱ نشان داده شده است، کد ۱3 از گروه حساب دارایی‌های جاری را به «حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری» اختصاص داده‌ایم و این حساب نیز در سطح معین زیرشاخه‌های؛ اسناد دریافتنی نزد صندوق، اسناد دریافتنی درجریان وصول نزد بانک، حساب‌های دریافتنی(بدهکاران) اشخاص حقوقی، حساب‌های دریافتنی(بدهکاران) اشخاص حقیقی، و ذخیره‌ی مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری را دارد.
*** مطالباتی که هر واحد تجاری در راستای فعالیت تجاری خود (موارد فعالیت هر شرکت در زمان ثبت آن مشخص، و در اساسنامه و روزنامه رسمی قید می‌شود) در جریان ارائه خدمات یا فروش کالا، از اشخاص یا شرکت‌های دیگر دارد، را در حساب «حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری» ثبت و نگهداری می‌کنند.

---

•    حساب‌های دریافتنی(بدهکاران) اشخاص حقوقی- کد1303:
مطالباتی که در جریان ارائه خدمات یا فروش کالا  بصورت نسیه، به شرکت‌ها، موسسه‌ها، یا سازمان‌ها، برای واحد تجاری ایجاد می‌شوند، را در حساب «حساب‌های دریافتنی تجاری اشخاص حقوقی» شناسایی می‌کنند. 
*** از آنجاییکه اغلب شرکت‌ها یا موسسه‌ها، حساب‌هایشان را بصورت دوره‌ای تسویه می‌کنند، بهتر است برای حساب«حساب‌های دریافتنی تجاری اشخاص حقوقی»، در سطح تفضیل نیز به تفکیک نام هر مشتری کد تفضیل ایجاد کنید!
*** حساب بدهکاران را حداقل بصورت هفتگی بررسی کنید! آمار بدهی هر کدام به شرکتتان، را داشته باشید! و به مدیریت شرکت تحویل دهید! بهتر است حسابدار، سقف خرید نسیه هر شخص حقوقی از شرکت را از مدیریت استعلام کند، تا در زمانیکه مبلغ بدهی آن شخص از سقف خریدش بیشتر شد به مدیریت گزارش دهد!
*** می‌توانید در هر زمان که با شرکت خریدار به مغایرت خوردید، از دفتر حساب تفضیلی بدهکاران اشخاص حقوقی آن شرکت، پرینت گرفته و مغایرت تان را به راحتی بررسی و حل کنید.
مثال: در تاریخ 22/09/99 به شرکت «آوا پردازش نور» مبلغ 40.000.000 ریال کالا بصورت نسیه فروخته‌ایم. ثبت سند فروش نسیه کالا به شرح زیر در دفتر روزنامه صحیح است؛

شماره‌ی سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/09/22	حساب‌ها و اسناد دریافتنی- بدهکاران اشخاص حقوقی-شرکت آوا پردازش نور                 فروش و درآمدها- فروش کالا بابت فروش کالا به شرکت آوا پردازش نور		40.000.000	40.000.000

    

---

•    حساب‌های دریافتنی(بدهکاران) اشخاص حقیقی - کد1304:
مطالباتی که در جریان ارائه خدمات یا فروش کالا  بصورت نسیه به اشخاص حقیقی، برای واحد تجاری ایجاد می‌شوند، را در حساب «حساب‌های دریافتنی تجاری اشخاص حقیقی» شناسایی می‌کنند. 
*** برای آن‌دسته از مشتریان حقیقی که حساب‌هایشان را بصورت دوره‌ای تسویه می‌کنند، بهتر است در حساب«حساب‌های دریافتنی تجاری اشخاص حقیقی»، به تفکیک نام هر مشتری کد تفضیل ایجاد کنید!
*** حتی اگر مدیرعامل شرکتتان از شرکت خرید می‌کند و بصورت دوره‌ای تسویه می‌کند، حتماَ در این حساب، برای ایشان نیز کد تفضیل ایجاد کنید! تا هر زمان با مراجعه به این دفتر حساب، صورت خرید‌های مدیرعامل و حساب ایشان را بصورت‌ جداگانه بررسی کنید.
*** حساب بدهکاران را حداقل بصورت هفتگی بررسی کنید! آمار بدهی هر کدام به شرکتتان، را داشته باشید! و به مدیریت شرکت تحویل دهید! بهتر است حسابدار، سقف خرید نسیه هر شخص حقیقی از شرکت را از مدیریت استعلام کند، تا در زمانیکه مبلغ بدهی آن شخص از سقف خریدش بیشتر شد به مدیریت گزارش دهد!
*** پیگیری مطالبات شرکت از مشتریان اعتباری بسیار حائز اهمیت است و حسابدار همواره باید مراقب باشد تا مبلغ بدهی های بدهکاران حقوقی و حقیقی بیشتر از اعتبار آنها نشود و صورت‌خساب های آنها را در تاریخ های مشخص شده ارسال کند و با دریافت مطالبات شرکت به بالا بردن نقدینگی شرکت کمک کند.

---

•    ماهیّت حساب‌های دریافتنی(بدهکاران) تجاری :
ماهیّت حساب‌های دریافتنی(بدهکاران) تجاری حقوقی و حقیقی بدهکار است؛ بنابراین، افزایش آنها بدهکار، و کاهش مبلغ این حساب‌ها، بستانکار است.

---

•    نحوه‌ی بستن حساب‌های دریافتنی(بدهکاران) تجاری در پایان سال مالی:
حساب‌های دریافتنی(بدهکاران) تجاری ، جزء حساب‌های دائمی هستند و مانده‌ی آنها باید به سال مالی جدید منتقل شود! بنابراین، مانده‌ی این حساب‌ها را در پایان سال مالی، طیّ سند اختتامیّه با حساب «تراز افتتاحیّه و اختتامیّه» صفر می‌کنیم، تا همان مبلغ مانده را طیّ سند افتتاحیّه‌ی سال بعد، به سال بعدی منتقل کنیم.
*** توجه داشته باشید که در اواسط اسفند هر سال حتماَ حساب بدهکاران شرکت را بررسی کنید و برای همه مشتریان اعتباری خود صورتحساب بفرستید و پیگیری کنید تا بدهی‌هایشان را قبل از اتمام سال مالی تسویه کنند. با این وجود اگر باز هم حساب‌های بدهکاران در پایان سال مانده دارند آنها را با حساب «تراز افتتاحیّه و اختتامیّه» ببندید.

شش گام عملی مورد تایید توماس ادیسون برای تبدیل اشتیاق به ثروت

شِش گام عملی مورد تأیید «توماس اِدیسُن» برای تبدیل اشتیاق به ثروت را برای همیشه به خاطر بسپارید و در زندگی‌تان عملی کنید!:

۱) 💸 مقدار دقیق پولی که آرزو دارید را در ذهن خود تعیین کنید! کافی نیست که فقط بگویید: ”من پول فراوان می‌خواهم.“ مبلغ را صریح بیان کنید! برای صراحت، دلیلی روانشناختی وجود دارد که بشدّت مهم است.

۲) 📈 دقیق تعیین کنید که تصمیم دارید در عوض پولی که می‌خواهید، قصد انجام چه را دارید!؟ زمان خود؟ شغل فعلی‌تان؟ یا… واقعیّتی مثل ’چیزی مفت و مجّانی‘ وجود ندارد.

۳) تاریخی قطعی برای کسب پول دلخواهتان را مشخّص کنید!

۴) 💢 برنامه‌ای واضح برای اجرای خواسته‌تان تهیه کنید و بسرعت، چه آماده بودید و چه نبودید، شروع به اجرایش کنید!

۵) ✍️ صورتحسابی روشن و مختصر از مقدار پولی بنویسید که در نظر دارید به دست آورید! بازه‌ی زمانی اکتساب آن را ذکر کنید! تعیین کنید در عوض پول، چه می‌دهید و برنامه‌ای که از آن طریق می‌خواهید آن پول را کسب کنید، بطور واضح توضیح دهید!

۶) 💵 صورتحساب مکتوب‌تان را با صدای بلند بخوانید! روزی دوبار، یکبار درست پیش از خوابیدن به هنگام شب و یکبار پس از بیدار شدن صبحگاهی در حالیکه متن را می‌خوانید، خود را از پیش صاحب آن ثروت ببینید! آن را حس و باور کنید!

   
 

اسناد دریافتنی تجاری؛ اسناد دریافتنی نزد صندوق، اسناد در جریان وصول نزد بانک و ثبت سند چک برگشتی

در این مقاله به بررسی حساب دارایی‌های جاری – حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری- اسناد تجاری نزد صندوق (کد1-13-1301) و اسناد در جریان وصول نزد بانک (کد 1-13-1302) می‌پردازیم، و درباره‌ی تعریف حساب‌ها، ماهیّت آنها، و نحوه‌ی بستن حساب در پایان سال مالی، توضیح‌هایی ارائه می‌شوند.

•    تعریف «حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری»:
تصویر شماره‌ی ۱: کدینگ حساب «حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری» تا سطح معین

همچنانکه در تصویر شماره‌ی ۱ نشان داده شده است، کد ۱3 از گروه حساب دارایی‌های جاری را به «حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری» اختصاص داده‌ایم و این حساب نیز در سطح معین زیرشاخه‌های اسناد دریافتنی نزد صندوق، اسناد دریافتنی درجریان وصول نزد بانک، حساب‌های دریافتنی (بدهکاران) اشخاص حقوقی، حساب‌های دریافتنی (بدهکاران) اشخاص حقیقی، و ذخیره‌ی مطالبات مشکوک‌الوصول دریافتنی‌های تجاری را دارد.
*** مطالباتی که هر واحد تجاری در راستای فعّالیّت تجاری خود (موارد فعالیت هر شرکت در زمان ثبت آن مشخّص، و در اساسنامه و روزنامه‌ی رسمیْ قید می‌شود) در جریان ارائه‌ی خدمات یا فروش کالا، از اشخاص یا شرکت‌های دیگر دارد را در حساب «حساب‌ها و اسناد دریافتنی تجاری» ثبت و نگهداری می‌کنند.

---

•    اسناد دریافتنی نزد صندوق - کد1301:
آن دسته از مطالبات شرکت که طیّ چک تسویه شده‌اند و فعلاَ قابلیّت تبدیل شدن به پول نقد را ندارند در حساب اسناد تجاری نگهداری و ثبت می‌کنند.
چک‌های دریافت‌شده از مشتریان، که تا زمان سررسید آن در گاوصندوق شرکت نگهداری می‌شوند، را در حساب «اسناد دریافتنی نزد صندوق» شناسایی می‌کنند.
*** برخی شرکت‌ها چک‌های روز دریافت‌شده از مشتریان را در حساب «وجوه در راه» که زیرشاخه‌ی حساب «موجودی نقد و بانک» است، ثبت می‌کنند و فقط چک‌های مدّت‌دار را در حساب «اسناد دریافتنی نزد صندوق» می‌آورند. با وجود اینکه این روشْ دقیق‌تر است، امّا من بدلیل اینکه تا زمان پاس شدن چک نمی‌توان روی مبلغ آن حساب کرد، در سرفصل حساب‌هایی که تنظیم کرده‌ام، تمام چک‌های دریافت‌شده که در گاوصندوق نگهداری می‌کنم را تا زمان وصول، در حساب «اسناد دریافتنی نزد صندوق» شناسایی می‌کنم.
*** حتماً اسناد دریافتنی چه بصورت چک روز و چه چک مدّتدار، را در حسابداری خود ثبت کنید!
*** بهیچوجه چک دریافتشده را در حساب بانک ثبت نکنید! حتّی اگر چک روز باشد. زیرا ممکن است در همان روز پاس نشود و حساب بانکی به مغایرت بخورد.
*** هر وقت چک دریافتشده نقد شد و مبلغ آن به حساب بانکی شرکت واریز شد، می‌توانید بانک را بدهکار کنید و اسناد دریافتنی را بستانکار.
مثال: در تاریخ 22/09/99 مشتری شرکت، «آقای احمدی»، حساب خود را به مبلغ 12.000.000 ریال، طیّ یک فقره چک به سررسید 24/09/99 پرداخت و تسویه کرده است. ثبت سند دریافت چک به شرح زیر در دفتر روزنامه صحیح است:

شماره‌ی سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/09/22	حساب‌ها و اسناد دریافتنی- اسناد دریافتنی نزد صندوق                                      حساب‌ها و اسناد                      دریافتنی- حساب‌های    دریافتنی                         اشخاص حقیقی- آقای احمدی بابت تسویه حساب آقای احمدی		12.000.000	12.000.000

*** توجّه داشته باشید، هر زمانی که چک دریافتنی، برگشت بخورد نیز باید سند حسابداری برگشت چک، ثبت شود! سند برگشت چک، عکس سند دریافت آن است؛ یعنی، اگر در زمان دریافت آن حساب اسناد دریافتنی نزد صندوق بدهکار شده، در زمان برگشت چک نیز باید همین حساب بستانکار شود! اگر در زمان دریافت حساب اسناد دریافتنی در جریان وصول نزد بانک بدهکار شده، در زمان برگشت چک نیز همین حساب را بستانکار می‌کنیم. در هردو مورد حساب بدهکاران بدهکار می‌شود!
مثال: در تاریخ 24/09/99 چک دریافتشده از مشتری شرکت، «آقای احمدی»، به مبلغ 12.000.000 ریال وصول نشد و پس از پیگیری‌های تلفنی، «آقای احمدی» گفتند که فعلاً موجودی حساب بانکی‌شان را نمی‌توانند شارژ کنند و معلوم نیست که حتّی تا پایان سال هم بتوانند چک را پاس کنند. بنابراین، چک ایشان در بانک برگشت خورد. ثبت سند برگشت چک به شرح زیر در دفتر روزنامه صحیح است:

شماره‌ی سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/09/24	حساب‌ها و اسناد دریافتنی- حساب‌های    دریافتنی اشخاص حقیقی- آقای احمدی              حساب‌ها و اسناد دریافتنی- اسناد                                 دریافتنی نزد صندوق                                       بابت برگشت چک آقای احمدی		12.000.000	12.000.000

 

---

•    اسناد دریافتنی در جریان وصول نزد بانک - کد 1302:
چک‌های مدّتدار دریافتشده از مشتریان، که تا زمان سررسید آن اصطلاحاً به حساب بانکی شرکت خوابانده می‌شوند، را در حساب «اسناد دریافتنی در جریان وصول نزد بانک» شناسایی می‌کنند.
*** چک‌هایی که سررسید آنها مدّت طولانی است را به بانک تحویل داده و در مقابل، رسید دریافت می‌کنیم تا در زمان سررسید، بانکْ مبلغ را بطور خودکار به حساب شرکت ما واریز کند.
*** بدلیل اینکه بانک‌ها در زمان سررسید، اگر حساب چک موجودی نداشته باشد، به شرکت اطلاع نمی‌دهند. تاریخ چک را حتماً باید یادداشت کرد و در زمان سررسید، پرینت بانکی را بررسی کنید تا از واریز مبلغ به حساب بانکی شرکت‌تان مطمئن شوید!
*** برخی شرکت‌ها بدلیل فوق‌الذکر، تمایلی به خواباندن چک به حساب بانکی ندارند و چک‌های مدّت‌دار را هم در گاوصندوق شرکت نگهداری، و در حساب «اسناد دریافتنی نزد صندوق» شناسایی می‌کنند. و در زمان سررسید خودشان پیگیر نقد کردن چک و واریز به حساب بانکی می‌شوند.

---

•    ماهیّت اسناد دریافتنی تجاری:
ماهیّت اسناد دریافتنی تجاری بدهکار است؛ بنابراین، افزایش آنها بدهکار، و کاهش مبلغ این حساب‌ها، بستانکار است.

---

•    نحوه‌ی بستن حساب اسناد دریافتنی تجاری در پایان سال مالی:
حساب‌های اسناد دریافتنی تجاری، جزو حساب‌های دائمی هستند و مانده‌ی آنها باید به سال مالی جدید منتقل شود! بنابراین، مانده‌ی این حساب‌ها را در پایان سال مالی، طیّ سند اختتامیّه با حساب «تراز افتتاحیّه و اختتامیّه» صفر می‌کنیم، تا همان مبلغ مانده را طیّ سند افتتاحیّه‌ی سال بعد، به سال بعدی منتقل کنیم.

سرمایه‌گذاری‌ های کوتاه‌ مدت؛ سهام شرکت ها، اوراق بهادار، سپرده نزد بانک، و ذخیره کاهش ارزش آنها

در این مقاله به بررسی حساب دارایی‌های جاری - سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌‌مدّت (کد ۱-۱۲) می‌پردازیم، و درباره‌ی تعریف «حساب سپرده‌ی سرمایه‌گذاری کوتاه‌‌مدّت»  و تعریف حساب‌های زیر شاخه آن در سطح معین، ماهیّت حساب، و نحوه‌ی بستن حساب در پایان سال مالی، توضیح‌هایی ارائه می‌شوند.

•    تعریف «حساب سرمایه‌گذاری کوتاه‌‌مدّت»:
تصویر شماره‌ی ۱: کدینگ حساب سپرده‌ی سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدّت تا سطح معین

 همچنانکه در تصویر شماره‌ی ۱ نشان داده شده است، کد ۱۲ از گروه حساب دارایی‌های جاری را به «حساب سپرده‌ی سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدّت» اختصاص داده‌ایم و این حساب نیز در سطح معین زیرشاخه‌های؛ سرمایه‌گذاری در سهام شرکت‌ها، خرید اوراق مشارکت، سپرده‌ی نزد بانک‌ها، و ذخیره‌ی کاهش ارزش سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدّت را دارد.
*** مدیریّت، در هر واحد تجاری، وجوه مازاد را با هدف‌های گوناگونی از جمله به دست آوردن سود بیشتر برای آن مجموعه، در موارد گوناگونی سرمایه‌گذاری می‌کند. آن سرمایه‌گذاری‌هایی که زودبازده باشند و قابلیّت سهولت فروش یا برگشت اصل پول در کوتاه‌مدّت (کمتر از یک سال مالی) به مجموعه را داشته باشند، «سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدّت» می‌گویند.

---

•    سپرده‌ی سرمایه‌گذاری در سهام شرکت‌ها:
با توجّه به اینکه سرمایه‌گذاری و خرید سهام شرکت‌ها در کوتاه‌مدّت، ممکنست همراه با زیان باشد و سود قابل توجّهی را برای شرکت نداشته باشد، اغلب شرکت‌ها در کوتاه‌مدّت، سپرده‌ی بانکی یا خرید اوراق مشارکت را به خرید سهام ترجیح می‌دهند؛ و چنانچه تصمیم به خرید سهام شرکت‌ها را داشته باشند، به دنبال شرکت‌هایی می‌روند که در زمینه‌ی صنعت آنها باشد و قصد وارد شدن به آن شرکت را در بلندمدّت داشته باشند.
شرکت‌هایی که تمایل دارند وارد صنعت خاصّی شوند، به سرمایه‌گذاری در سهام شرکت‌ها روی می‌آورند. سهام شرکت‌ها را از طریق یک کارگزارْ خریداری می‌کنند و البتّه بسته به میزان سهمی که از آن شرکت خریداری می‌کنند، ثبت حسابداری و ارائه‌ی آن در صورت‌های مالی، تفاوت‌هایی دارد. در این مورد، پیشنهاد می‌کنم بخش هفتم از کتاب حسابداری تکمیلی سال دوّم متوسّطه‌ی شاخه‌ی کار و دانش را حتماً مطالعه بفرمایید!

جدول شماره‌ی ۱: میزان سرمایه‌گذاری و روش حسابداری مربوطه

میزان سرمایه‌گذاری در شرکت سرمایه‌پذیر	روش حسابداری پیشنهادی
کمتر از %۲۰	روش بهای تمام‌شده
بین %۲۰ تا %۵۰	روش ارزش ویژه
بیشتر از %۵۰	صورت‌های مالی تلفیق

 

•    خرید اوراق مشارکت/بهادار:
واحد‌های تجاری می‌توانند اوراق مشارکت منتشرشده‌ی شرکت‌های سهامی و دولتی را خریداری کنند و در تاریخ‌های مشخّص، سود تضمین‌شده را دریافت کنند. 
سند حسابداری اوراق مشارکت در زمان خرید اوراق بهادار (ثبت حسابداری به روش اصل بهای تمام‌شده)، دریافت سود تضمین‌شده در تاریخ‌های مشخّص، و هنگام فروش اوراق مشارکت، باید در دفاتر حسابداری ثبت شود!
پیشنهاد می‌کنم بخش هفتم از کتاب حسابداری تکمیلی سال دوّم متوسّطه‌ی شاخه‌ی کار و دانش را حتماً مطالعه بفرمایید!

•    سپرده‌ی سرمایه‌گذاری نزد بانک‌ها:
«سپرده‌ی سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدّت»، سرمایه‌گذاری در حساب بانکی برای مدّتی کمتر از یک سال است که بسته به نوع حساب، مقدار سودش و نحوه‌ی واریز سود به حساب شرکت، متفاوت است. گرچه سرمایه‌گذاری در حساب‌های بانکیْ سود بسیار کمی دارد، امّا مبلغ سودش تضمین شده است و در تاریخ مشخّص به حساب شرکتْ واریز می‌شود و همچنین، اصل پول در هر زمان، قابل برداشت است.
سند حسابدای سپرده‌های بانکی در زمان افتتاح حساب یا بلوکه کردن مبلغ سپرده، در تاریخ‌های واریز مبلغ سود از سوی بانک، و در موقع بستن حساب بانکی، باید در دفاتر حسابداری ثبت شود!

•    ذخیره‌ی کاهش ارزش سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدّت:
واحدهای تجاری بجهت تحصیل سود، اقدام به سرمایه‌گذاری و خرید سهام شرکت‌های دیگر می‌کنند؛ امّا، گاهی مبلغ ارزش سهام خریداری‌شده حتّی از مبلغ پرداخت‌شده برای خرید آن نیز کمتر می‌شود؛ به عبارتی، در پایان سال مالی که باید حساب‌ها بررسی شوند، صورت سود (زیان) دوره مشخّص شود و تراز گرفته شود، مشاهده می‌شود که ارزش واقعی سهام خریداری‌شده از آنچه در دفاتر، در زمان خرید، ثبت شده است، کمتر می‌باشد!
بر اساس استانداردهای حسابداری، این سرمایه‌گذاری‌ها باید مطابق با ارزش معاملاتی آنها در تاریخ ترازنامه در صورت‌های مالی اعلام شوند! بنابراین، چنانچه با توجّه به اصل «اهمّیّت» رقم مابه‌التّفاوت مبلغ قابل توجّهی باشد، با استناد به «اصل محافظه‌کاری (احتیاط)» و جهت شناسایی ارزش واقعی دارایی شرکت، مبلغ مابه‌التفاوت ارزش روز سهام و مبلغ خریده‌شده (بهای تمام‌شده) را باید در حساب ذخیره‌ی کاهش ارزش سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدّت (این حساب، ماهیّت هزینه‌ای دارد)، ثبت کنیم!
مثال: بهای تمام‌شده‌ی سهام «شرکت فولاد زرّین» (1000سهم) که در ۱۵/۰۴/۹۹ خریداری شده است، مبلغ 150.000.000 ریال ثبت شده است. در تاریخ ۲۹/۱۲/۹۹، ارزش معاملاتی  کلّ سهام خریداری‌شده مبلغ 110.000.000 ریال می‌باشد. ثبت سند کاهش ارزش سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدّت به شرح زیر در دفتر روزنامه صحیح است؛

شماره‌ی سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/12/29	سایر درآمدها و هزینه‌های غیرعملیّاتی - زیان کاهش ارزش سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدّت                                                                                               سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدّت-ذخیره‌ی کاهش ارزش سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدّت     بابت ذخیره‌ی کاهش ارزش سرمایه‌گذاری سهام «شرکت فولاد زرّین»		40.000.000	40.000.000

*** علیرغم اینکه افزایش ارزش سهام در سرمایه‌گذاری‌ها تا زمان فروش شناسایی نمی‌شود، امّا کاهش ارزش سهام در پایان سال مالی (بویژه در سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدّت) باید ثبت شود! اگر ارزش سهام در سال مالی بعدیْ افزایش یافت، می‌توانید مبلغ ذخیره‌ی کاهش ارزش سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدّت را با حساب سود و زیان برگردانید؛ ولی اگر باز هم کاهش یافت، دو‌مرتبه با حساب ذخیره‌ی کاهش ارزش سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدّت ثبت کنید!

---

•    ماهیّت حساب سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدّت:
ماهیّت حساب‌های سپرده‌ی سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدّت، بدهکار است؛ بنابراین، افزایش آنها بدهکار، و کاهش مبلغ این حساب‌ها، بستانکار است.

---

•    نحوه‌ی بستن حساب در پایان سال مالی:
حساب‌های سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدّت، جزء حساب‌های دائمی هستند و مانده‌ی آنها باید به سال مالی جدید منتقل شود! بنابراین، مانده‌ی این حساب‌ها را در پایان سال مالی، طیّ سند اختتامیّه با حساب «تراز افتتاحیّه و اختتامیّه» صفر می‌کنیم، تا همان مبلغ مانده را طیّ سند افتتاحیّه‌ی سال بعد، به سال بعدی منتقل کنیم.
مثال: مانده‌ی دفتر سپرده‌ی سرمایه‌گذاری نزد بانک‌ها مبلغ 500.000.000 ریال بدهکار است. ثبت سند اختتامیّه‌ی آن به شرح زیر در دفتر روزنامه صحیح است:

شماره‌ی سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/12/29	تراز افتتاحیه و اختتامیّه          سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدّت-            سپرده‌ی نزد بانک‌ها  بابت سند اختتامیّه ۹۹		500.000.000	500.000.000

 

موجودی نقد و بانک؛ تنخواه، ثبت سند تنخواه، جدول گزارش تنخواه در اکسل، و بستن حساب تنخواه

•    در این مقاله به بررسی حساب دارایی های جاری- موجودی نقد و بانک- تنخواه (کد 1-11-1103) می پردازیم، و درباره تعریف حساب تنخواه، ماهیت حساب، روش سند زدن، و نحوه بستن تنخواه در پایان سال مالی توضیحاتی ارائه می شوند.

•    تعریف حساب تنخواه:
تصویر شماره1- کدینگ حساب دارایی های جاری تا سطح معین

 همانطور که در تصویر بالا نشان داده شده است؛ کد11 از گروه حساب دارایی های جاری را به حساب موجودی نقد و بانک اختصاص داده ایم و این حساب نیز در سطح معین زیر شاخه های صندوق، بانک، و تنخواه  را دارد. 
*** در هر واحد تجاری بابت هزینه های جاری، مبلغی را تحت عنوان تنخواه، در اختیار صندوقدار یا حسابدار می گذارند تا صرف خریدهای جزئی و هزینه های جاری شود، صورت ریز تراکنش های این مبلغ در حساب تنخواه نگهداری می شود. به این ترتیب هم از افزایش تراکنش های بانکی و ثبت در دفتر حساب بانک جلوگیری می شود و هم اسناد حسابداری مبالغ جزئی در گزارش های تنخواه بصورت جداگانه نگهداری می شوند. اگر در واحد تجاری شما تعداد اشخاص تنخواه دار بیشتر از یک نفر است، می توانید برای این حساب نیز کد تفضیلی به تفکیک هر شخص تنخواه دار داشته باشید.
*** سعی کنید دفتر حساب تنخواه را بصورت هفتگی یا ماهانه بررسی کنید! همچنین، گزارش تنخواه و اسناد حسابداری ضمیمه را همراه با پرینت دفتر حساب تنخواه در زونکن جداگانه نگهداری کنید! در صورتیکه مبلغ موجودی نقدی تنخواه کمتر یا بیشتر از دفتر حساب تنخواه باشد، باید گزارش خود را بررسی و اصلاح کنید. بهتر است در نرم افزار اکسل جدولی را برای گزارشات تنخواه طراحی کنید و هر بار که دفتر حساب تنخواه را چک می کنید، اسناد مثبته را ضمیمه پرینت این جدول کنید و به ترتیب در زونکن تنخواه نگهداری کنید. 

تصویر شماره 2- جدول گزارش تنخواه در نرم افزار اکسل

گزارش تنخواه شماره 8 خانم/ آقای..............				تاریخ ...........
ردیف	تاریخ	شرح	بدهکار	بستانکار	مانده به ریال
1	99/08/05	شارژ حساب تنخواه/مانده موجودی قبلی	10.000.000		10.000.000
2	99/08/09	هزینه خرید 4بسته چای برای آبدارخانه		4.800.000	5.200.000
3	99/08/21	هزینه تعمیر شوفاژ شرکت		1.500.000	3.700.000
4	99/08/28	هزینه خرید 2بسته چسب نواری		450.000	3.250.000
5	99/09/01	هزینه خرید ناهار برای مدیریت		750.000	2.500.000
جمــــــــع کل			10.000.000	7.500.000
مانده تنخواه شماره 8			2.500.000

•    ماهیت حساب تنخواه:
ماهیت حساب تنخواه، بدهکار است و همانطور که باید همیشه مانده دفتر حساب های موجودی نقد و بانک بدهکار باشد، بنابراین اگر در تراز آزمایشی متوجه شدید که مانده دفتر حساب تنخواه بستانکار شده، باید اشتباه را پیدا کرده و سند را اصلاح کنید تا مانده دفتر بدهکار شود. 

•    روش زدن سند حسابداری تنخواه:
همانطور که در بالا گفته شد، ماهیت حساب های موجودی نقد و بانک، بدهکار است؛ بنابراین، افزایش آنها بدهکار، و کاهش مبلغ این حساب ها بستانکار است.
1-    مثال: در تاریخ 99/09/05 گزارش تنخواه شماره 8 (آبان ماه) بسته شد. ثبت سند تنخواه شماره 8  بر اساس گزارش تنخواه دار(تصویر شماره2 همین مقاله) و اسناد حسابداری، به شرح زیر در دفتر روزنامه شرکت صحیح است:

شماره سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/09/05	هزینه های عملیاتی- آبدارخانه بابت هزینه خرید 4 بسته چای  ه.ع -  تعمیر و نگهداری ساختمان بابت هزینه تعمیر شوفاژ ه.ع - ملزومات اداری بابت هزینه خرید 2 بسته چسب  ه.ع - پذیرایی و تشریفات بابت هزینه خرید ناهار مدیریت                               موجودی نقد و بانک- تنخواه بابت صورت هزینه های انجام شده تنخواه شماره8		4.800.000 1.500.000 450.000 750.000	7.500.000

 

•    نحوه بستن حساب در پایان سال مالی:
حساب تنخواه جزء حساب های دائمی است و باید مانده آن به سال مالی جدید منتقل شود؛ بنابراین، مانده این حساب را در پایان سال مالی طی سند اختتامیه با حساب «تراز افتتاحیه واختتامیه» صفر می کنیم، تا همان مبلغ مانده را طی سند افتتاحیه سال بعد، به سال بعدی منتقل کنیم.
بعضی شرکت ها ترجیح می دهند مانده تنخواه را در پایان سال مالی صفر کنند و تمام مبلغ موجودی تنخواه را به حساب بانکی شرکت واریز می کنند و در سال بعدی مبلغی را از حساب بانکی به تنخواه دار پرداخت می کنند.
مثال: در تاریخ 29/12/99 مانده حساب تنخواه، مبلغ 3.500.000ریال بدهکار است. ثبت سند اختتامیه حساب تنخواه به شرح زیر در دفتر روزنامه شرکت صحیح است:

شماره سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/12/29	تراز افتتاحیه و اختتامیه                         تنخواه بابت سند اختتامیه 99		3.500000	3.500.000

 

 

موجودی نقد و بانک؛ حساب بانک، ثبت سند بانک، مغایرت حساب بانک با پرینت بانکی، بستن حساب بانک

در این مقاله به بررسی حساب دارایی های جاری- موجودی نقد و بانک- بانک (کد 1-11-1102) می پردازیم، و درباره تعریف حساب بانک، ماهیت حساب، روش سند زدن، و نحوه بستن حساب در پایان سال مالی توضیحاتی ارائه می شوند.

•    تعریف حساب بانک:
تصویر شماره1- کدینگ حساب دارایی های جاری تا سطح معین

 همانطور که در تصویر بالا نشان داده شده است؛ کد11 از گروه حساب دارایی های جاری را به حساب موجودی نقد و بانک اختصاص داده ایم و این حساب نیز در سطح معین زیر شاخه های صندوق، بانک، و تنخواه  را دارد. 
*** حساب بانک؛ تراکنش حساب های سپرده و حساب های جاری بانکی شرکت در دفتر حساب بانک ثبت و نگهداری می شوند، این حساب ها نیز مانند سایر حساب های موجودی نقد و بانک، در لحظه قابل استفاده در معاملات تجاری شرکت هستند. 
*** موجودی حساب های بانکی واحد تجاری تان را در تفضیل حساب بانک مربوطه ثبت و نگهداری کنید! بطور مثال: سپرده بانک ملی، جاری بانک ملی، سپرده بانک ملت و....
*** دفتر حساب هر تعداد بانک که دارید را بر حسب حجم تراکنش های حساب ها بصورت روزانه یا هفتگی با پرینتی که از بانک مربوطه دریافت می کنید، مغایرت گیری کنید و در صورت مغایرت مانده دفتر شما با پرینت بانک حتما در همان روز مغایرت را مشخص، و سند مربوطه را اصلاح کنید.

•    ماهیت حساب بانک:
ماهیت حساب بانک، بدهکار است و همانطور که باید همیشه مانده دفتر حساب های موجودی نقد و بانک بدهکار باشد، بنابراین اگر در تراز آزمایشی متوجه شدید که مانده دفتر حساب بانک بستانکار شده، شک نکنید که اشتباهی رخ داده و باید اشتباه را پیدا کرده و سند را اصلاح کنید تا مانده دفتر بدهکار شود. 
با توجه به اینکه اغلب حسابداران سند های هر روز را در روز بعدش ثبت می کنند؛ بهتر است در ثبت سند های روزانه دقت کنید ابتدا اسنادی که در آن بانک بدهکار شده است را ثبت کنید، سپس اسنادی که مربوط به برداشت ها و پرداخت های روزانه است را ثبت کنید. زیرا اگر در این امر دقت نکنید با مشاهده دفتر حساب بانکی خود در بعضی مواقع متوجه می شوید که مانده حساب در طی روز بستانکار شده است. هرچند که بعضی حسابداران به این امر اهمیت نمی دهند و توجیه آنها اینست که: چون در مانده انتهای روز بانک بدهکار می شود و با مانده پایان روز پرینت بانکی هم به مغایرت نمی خورد، اشکالی ندارد. اما به نظر من بهتر است رعایت شود.

•    روش زدن سند حسابداری بانک:
همانطور که در بالا گفته شد، ماهیت حساب های موجودی نقد و بانک، بدهکار است؛ بنابراین، افزایش آنها بدهکار، و کاهش مبلغ این حساب ها بستانکار است. 

• دفتر حساب بانک و پرینت حساب های بانکی از اسناد بسیار مهم در زمان بررسی  مالیاتی عملکرد شرکت هستند.بنابراین، تمام مبالغ تراکنش های بدهکار یا بستانکار بانک را مطابق با پرینت بانکی ثبت کنید! 
• مغایرت گیری حساب های بانک را بدقت و مرتب انجام دهید! 
• به هیچ وجه در رابطه با دریافت و پرداخت های بانکی سند مرکب نزنید، یعنی مبلغ تراکنش های بانک هر روز را جمع نزنید!
• مبلغ سود سپرده های بانکی را بدلیل اینکه معاف از مالیات هستند، در حسابی مشخص در سطح معین حساب «فروش ودرآمدها» شناسایی کنید!
• از آنجاییکه حساب های سپرده، پشتیبان حساب های جاری هستند، در زمان صدور چک به مانده حساب سپرده آن دقت فرمایید و در زمان مناسب حتما مبلغ چک را از سپرده به جاری انتقال دهید!

مثال: در تاریخ 99/09/05  یکی از مشتریان شرکت، مبلغ 5.000.000 ریال بعنوان بیعانه به حساب سپرده بانک ملی واریز کرده است. ثبت سند مربوطه به شرح زیر در دفتر روزنامه شرکت صحیح است:

شماره سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/09/05	بانک - سپرده بانک ملی                      پیش دریافت ها بابت پیش دریافت از طرف خانم ....		5.000.000	5.000.000

مثال: در تاریخ 99/09/05  مبلغ 65.780.000 ریال حق بیمه تامین اجتماعی ماه آبان پرسنل شرکت از حساب سپرده بانک ملت به حساب اداره بیمه پرداخت شد. ثبت سند مربوطه به شرح زیر در دفتر روزنامه شرکت صحیح است:

شماره سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/09/05	حساب های پرداختنی-بیمه تامین اجتماعی             بانک- سپرده بانک ملت بابت پرداخت حق بیمه 30 درصد تامین اجتماعی آبان ماه		65.780.000	65.780.000

•    نحوه بستن حساب در پایان سال مالی:
بدلیل اینکه حساب بانک جزء حساب های دائمی است باید مانده آن به سال مالی جدید منتقل شود؛ بنابراین، مانده این حساب را در پایان سال مالی طی سند اختتامیه با حساب «تراز افتتاحیه واختتامیه» صفر می کنیم، تا همان مبلغ مانده را طی سند افتتاحیه سال بعد، به سال بعدی منتقل کنیم.
در پایان سال مالی، ابتدا مانده بانک را مغایرت گیری کنید! اگر اصلاحیه ای لازم است، بزنید! سپس حساب بانک را با حساب «تراز افتتاحیه واختتامیه» به شرح زیر ببندید.
مثال: در تاریخ 29/12/99 مانده حساب سپرده بانک ملی شرکت، مبلغ 200.357.406 ریال بدهکار است. ثبت سند اختتامیه حساب سپرده بانک ملی به شرح زیر در دفتر روزنامه شرکت صحیح است:

شماره سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/12/29	تراز افتتاحیه و اختتامیه             بانک- سپرده بانک ملی بابت سند اختتامیه 99		200.357.406	200.357.406

 

 

 

موجودی نقد و بانک؛ حساب صندوق؛ صندوق ریالی، صندوق ارزی، مغایرت حساب صندوق

در این مقاله به بررسی حساب دارایی های جاری- موجودی نقد و بانک- صندوق(کد 1-11-1101) می پردازیم. از این مقاله به بعد به همان ترتیب کدینگ حسابداری که در مقاله مربوطه توضیح دادیم، درباره تعریف هر حساب تا سطح معین یا تفضیل، ماهیت حساب، روش سند زدن، و نحوه بستن حساب در پایان سال مالی توضیحاتی ارائه می شوند.

•    تعریف حساب موجودی صندوق:
تصویر شماره1- کدینگ حساب دارایی های جاری تا سطح معین

 همانطور که در تصویر بالا نشان داده شده است؛ کد11 از گروه حساب دارایی های جاری را به حساب موجودی نقد و بانک اختصاص داده ایم و این حساب نیز در سطح معین زیر شاخه های صندوق، بانک، و تنخواه  را دارد. 
*** حساب موجودی نقد و بانک؛ حسابی است که در لحظه می توان بدون هیچ قید و شرطی از مبلغ موجودی آن در معاملات تجاری استفاده کرد. این حساب شامل: صندوق، بانک، و تنخواه است.
*** حساب صندوق مقدار وجه نقد موجود درگاوصندوق شرکت را نشان می دهد، که در لحظه می توان از آن در معاملات تجاری استفاده کرد. اگر معاملات تجاری بر حسب واحد های مختلف ارزی باشند، می توانید در سطح تفضیل حساب های صندوق ریالی، صندوق دلاری، صندوق یورو و ... ایجاد کنید.
*** دفتر حساب هر تعداد صندوق که دارید را بر حسب حجم تراکنش آنها بصورت روزانه یا هفتگی، باید با موجودی نقدی گاوصندوق مغایرت گیری کنید؛ و در صورت وجود مغایرت، همان روز مغایرت را برطرف کنید!

*** حساب های صندوق و بانک را حساب های دارایی های جاری آنی نیز می گویند، به این دلیل که در هر لحظه ای قابل تبدیل شدن به پول هستند و به اصطلاح مقدار نقدینگی شرکت را نشان می دهند. بنابراین در بررسی تراز آزمایشی برای اینکه بدهی های شرکت و چک های پرداختی به مشکل بر نخورد، همواره توجه کنید که باید جمع مانده حساب های صندوق و بانک بیشتر از مانده حساب های پرداختنی و بویژه اسناد پرداختنی شرکت باشد.

•    ماهیت حساب صندوق:
ماهیت حساب صندوق، بدهکار است و همانطور که باید همیشه مانده دفتر حساب های موجودی نقد و بانک بدهکار باشد، بنابراین اگر در تراز آزمایشی متوجه شدید که مانده دفتر حساب صندوق بستانکار شده، شک نکنید که اشتباهی رخ داده و باید اشتباه را پیدا کرده و سند را اصلاح کنید تا مانده دفتر بدهکار شود. زیرا که مانده بستانکار برای هر یک از حساب های موجودی نقد و بانک، به این معنی است که پولی که وجود نداشته را پرداخت یا برداشت کرده اید! و این امکان ندارد.

•    روش ثبت سند حسابداری صندوق:
همانطور که در بالا گفته شد، ماهیت حساب های موجودی نقد و بانک، بدهکار است؛ بنابراین، افزایش آنها بدهکار، و کاهش مبلغ این حساب ها بستانکار است.
مثال: در تاریخ 99/09/05  یکی از مشتریان دائمی شرکت؛آقای بهرامی، بدهی قبلی خود را که مبلغ 50.000.000 ریال بود، بصورت نقدی تسویه کرد. ثبت سند مربوطه به شرح زیر در دفتر روزنامه شرکت صحیح است:

شماره سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/09/05	صندوق             حساب های دریافتنی-بدهکاران                      تجاری- آقای بهرامی بابت تسویه حساب آقای بهرامی		50.000.000	50.000.000

 

مثال: در تاریخ 99/09/05  از صندوق نقدی مبلغ 10.000.000 ریال بابت شارژ تنخواه به تنخواه دار شرکت پرداخت شد. ثبت سند مربوطه به شرح زیر در دفتر روزنامه شرکت صحیح است:

شماره سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/09/05	تنخواه            صندوق بابت شارژ تنخواه شماره 9		10.000.000	10.000.000

 

•    نحوه بستن حساب در پایان سال مالی:
 بدلیل اینکه حساب صندوق جزء حساب های دائمی است باید مانده آن به سال مالی جدید منتقل شود؛ بنابراین، مانده این حساب را در پایان سال مالی طی سند اختتامیه با حساب «تراز افتتاحیه واختتامیه» صفر می کنیم، تا همان مبلغ مانده را طی سند افتتاحیه سال بعد به سال بعدی منتقل کنیم.
 در پایان سال مالی مانده صندوق را مغایرت گیری کنید؛ اگر اصلاحیه ای لازم است، بزنید؛ بهتر است موجودی صندوق را به کمترین حد برسانید و مبلغ آن را به حساب بانکی واریز کنید و ثبت سند آن را انجام دهید؛ سپس حساب صندوق را با حساب «تراز افتتاحیه واختتامیه» به شرح زیر ببندید.
 مثال: در تاریخ 99/12/29  مشخص شد که مانده حساب صندوق پس از مغایرت گیری مبلغ 110.200.000 ریال است، حسابدار شرکت تصمیم گرفت مبلغ 100.000.000 ریال از آن را به حساب سپرده بانک ملی شرکت واریز کند. ثبت سند مربوطه به شرح زیر در دفتر روزنامه شرکت صحیح است:

شماره سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/12/29	بانک - سپرده بانک ملی                        صندوق  بابت واریز وجه از صندوق به بانک شرکت		100.000.000	100.000.000

مثال: در تاریخ 99/12/29 مانده حساب صندوق پس از واریز مبلغ 100.000.000 ریال به حساب بانکی شرکت، مبلغ 10.200.000 ریال بدهکار است. ثبت سند اختتامیه صندوق به شرح زیر در دفتر روزنامه شرکت صحیح است:

شماره سند حسابداری	تاریخ	شرح	عطف	بدهکار	بستانکار
	99/12/29	تراز افتتاحیه و اختتامیه                       صندوق بابت سند اختتامیه 99		10.200.000	10.200.000

 

انواع حساب ها، ماهیت حساب ها و نکته هایی در مورد بدهکار و بستانکار

در این مقاله در مورد انواع حساب‌ها (ترازنامه‌ای (دائمی)، سود و زیانی (موقّتی)، و انتظامی (تعهّدی)، ماهیّت حساب‌ها (بدهکار و بستانکار) و نکته‌های مهمّ ماهیّت حساب‌ها در ترازنامه‌ی حسابداری، توضیح‌هایی ارائه می‌شوند.

•    انواع حساب‌ها:

۱.    حساب‌های ترازنامه‌ای (دائمی): تمام حساب‌هایی که در ترازنامه ارائه می‌شوند، حساب‌های ترازنامه‌ای (دائمی) هستند؛ این حساب‌ها وضعیّت مالی شرکت را نشان می‌دهند، و شامل: دارایی‌ها، بدهی‌ها، و حقوق صاحبان سهام می‌باشند. بدلیل اینکه مانده این حساب‌ها در پایان سال مالی بسته نمی‌شوند و به سال مالی بعدی منتقل می‌شوند به آنها «حساب‌های دائمی» نیز می‌گویند.
۲.    حساب‌های سود و زیانی (موقّتی): تمام حساب‌هایی که در صورت مالی سود (زیان) واحد تجاری ارائه می‌شوند حساب‌های سود و زیانی (موقّت) هستند؛ این حساب‌ها عملکرد مالی شرکت را طیّ دوره‌ی مشخّصی نشان می‌دهند، و شامل: فروش و درآمدها، هزینه‌ها، و بهای تمام‌شده می‌باشند. بدلیل اینکه در پایان سال مالی، مانده‌ی این حساب‌ها بسته می‌شود و به سال بعدی منتقل نمی‌شوند به آنها حساب‌های موقّتی نیز می‌گویند.
۳.    حساب‌های انتظامی (تعهّدی): این حساب‌ها اثر مالی ندارند و فقط جنبه‌ی تعهّدی برای شرکت یا به نفع شرکت دارند. گزارش این حساب‌ها جزء صورت‌های مالی نیست و در ترازنامه منعکس نمی‌شوند؛ امّا صرفاً جهت اطلاع مدیران داخلی به همراه صورت‌های مالی ارائه می‌شود.

---

•    ماهیّت حساب‌ها:

حساب‌ها در حسابداری دوطرفه دو ماهیّت کلّی دارند؛ یکی بدهکار و دیگری بستانکار. از لحاظ لغوی، معنای «بدهکار»، شخص یا حسابی است که باید بدهی خود را بدهد؛ و معنای بستانکار نیز شخص یا حسابی است که باید طلب خود را بستاند. بعنوان مثال، وقتی شرکتی از بانک وام می‌گیرد؛ سرفصل حساب بانک بدهکار می‌شود، به این معنا که این پول، بدهی این شرکت است و باید بعداً پس بدهد؛ همچنین، در طرف دیگر سند، سرفصل حساب‌های پرداختنی بستانکار می‌شود به این معنا که آن بانک بابت این وام ازین شرکت طلبکار است و بعداً مبلغ را خواهد ستاند.
در حسابداری دوطرفه ماهیّت هر حساب، مشخّص شده است و کافی است ماهیّت هر حساب را به شرح زیر، به خاطر داشته باشید!

•    گروه حساب‌هایی که ماهیّت بدهکار دارند:

۱.    دارایی‌ها؛
۲.    هزینه‌ها؛
۳.    بهای تمام‌شده.

•    گروه حساب‌هایی که ماهیّت بستانکار دارند:

۱.    بدهی‌ها؛
۲.    حقوق صاحبان سهام؛
۳.    فروش و درآمدها.

---

•    نکته‌های مهم درباره‌ی ماهیّت بدهکار و بستانکار حساب‌ها:

*** هر حساب کل، معین یا تفضیل که در زیرگروه‌های فوق قرار بگیرد نیز ماهیّت گروه خود را دارد. بطور مثال، تمام حساب‌های دارایی‌های جاری، برداشت‌های شرکا، پیشپرداخت‌ها و دارایی‌های ثابت تا هر سطحی که طبقه‌بندی شده باشند؛ ماهیّت بدهکار دارند.
*** ماهیّت هر حسابی، هرچه باشد، افزایش مقدار در آن حساب نیز همان ماهیّت را دارد؛ امّا کاهش مقدار باعث می‌شود ماهیّت حساب عکس شود؛ بطور مثال: افزایش مبلغ در حساب بانک بدهکار است؛ امّا کاهش مبلغ در حساب بانک، آن را بستانکار می‌کند.
*** مانده‌ی دفتر حسابهای با ماهیّت بدهکار، اغلب بدهکار است و مانده‌ی دفتر حساب‌های با ماهیّت بستانکار اغلب بستانکار است.
*** مانده‌ی حسابهای موجودی نقد و بانک باید همیشه بدهکار باشد و اگر مانده‌ی آن بستانکار شود اصلاَ قابل قبول نیست؛ باید بررسی شود و به احتمال زیاد، در زمان ثبت سند اشتباه سند خورده است.
*** در ترازنامه سه گروه حسابهای داراییها (با ماهیّت بدهکار) و بدهیها و حقوق صاحبان سهام (با ماهیّت بستانکار) نشان داده میشوند. توجّه داشته باشید که ماندههای طرف بدهکار با بستانکار تراز باشند و همچنین اگر در سطح معین تراز گرفتید به جزء حساب موجودی نقد و بانک که باید بدهکار باشند، بقیهی حسابها، اگر مانده غیر از ماهیّت خود داشتند، را بررسی کنید؛ که در صورت لزوم گزارش آن را هم همراه ترازنامه بتوانید ارائه کنید.
*** در تراز آزمایشی که گروه حسابهای هزینهها و بهای تمامشده (با ماهیّت بدهکار)، و فروش و درآمدها (با ماهیّت بستانکار) بعلاوه گروه حسابهای ترازنامه نشان داده میشوند؛ توجّه داشته باشید که ماندههای طرف بدهکار و بستانکار تراز باشند. باید مانده‌ی حسابهای هزینهها و بهای تمامشده‌ی بدهکار، و مانده‌ی حساب فروش و درآمدها بستانکار باشد. مگر در موارد خاص، که شرح آن باید ضمیمه‌ی گزارش صورتهای مالی باشد.
*** دو حساب برگشت از فروش و تخفیفات، و برگشت از خرید و تخفیفات که در سطح معین به ترتیب در زیرگروه فروش و درآمدها، و بهای تمامشده طبقهبندی میشوند، ماهیّت بستانکار دارند. بنابراین، در تراز آزمایشی در سطح معین بستانکار بودن این دو حساب صحیح است.
*** ثبت هر سند در حسابداری با بدهکار شروع میشود. هر سند باید حداقل یک بدهکار و یک بستانکار داشته باشد! مبلغ بدهکار با بستانکار باید برابر باشد!هر سند میتواند چند بدهکار یا چند بستانکار نیز داشته باشد، که به این نوع سند، «سند مرکّب» گفته میشود.