تعریف کدینگ، هدف از کدینگ حسابداری و نحوه کدینگ حسابداری؛ کل، معین، تفضیل

در این مقاله در مورد تعریف «کدینگ حسابداری»، هدف از کدینگ حساب‌ها و نحوه‌ی شماره دادن به حساب‌ها یا همان «کدینگ حسابداری»، توضیح‌هایی ارائه می‌شوند.

•    تعریف «کدینگ حسابداری»: 
از نظر لغوی، «کدینگ حسابداری»، شماره‌گذاری حساب‌ها در حسابداری است. در ادامه طبقه‌بندی حساب‌ها، به هریک از سرفصل‌های حسابداری، مطابق شاخه‌ای که در آن قرار می‌گیرد، شماره‌ای را اختصاص می‌دهند که به آن «کدینگ حسابداری» گفته می‌شود. رایج‌ترین روش کدینگ در حسابداری، «روش کدینگ درختی» است و امروزه با نرم‌افزارهای حسابداری به راحتی و بدقّت می‌توان هر حساب را در زیرشاخه‌ی مربوطه شماره‌گذاری و لینک کرد.
 «کدینگ حسابداری»، همانند طبقه‌بندی حساب‌ها (سرفصل‌های حسابداری)، بخش بشدّت مهم و بنیادین از کار حسابداری است و حسابدار برای آن باید وقت بگذارد و به عبارتی، کارش را از پایه درست بچیند! بهترست طبق جدول زیر که ترازنامه‌ی اظهارنامه‌ی دارایی است، طبقه‌بندی‌ها در سطح گروه و کل انجام شوند؛ همچنین، حساب‌ها در سطح معین و تفضیل نیز بدرستی در زیرشاخه‌ی کلّ مربوطه قرار بگیرد.
جدول شماره‌ی ۱: ترازنامه‌ی اظهارنامه‌ی عملکرد در نرم‌افزار «اداره‌ی مالیّات»
 

---

•    هدف از «کدینگ حسابداری»:
هدف از «کدینگ حسابداری»، همان هدف از طبقه‌بندی حساب‌هاست؛ هدف از شماره دادن به سرفصل‌ها  به شرح زیر است:
۱-    استانداردهای حسابداری را رعایت کنیم؛
۲-    با تفکیک حساب‌ها سندهای حسابداری را با دقّت و سرعت بهتری ثبت کنیم؛
۳-    گزارش‌ها و صورت‌های مالی، دارای جزئیّات بیشتر، و در نتیجه در تصمیم‌های مدیران، مؤثّرتر باشند.

---

•    نحوه‌ی کد دادن به حساب‌ها یا کدینگ حسابداری:
روش‌های گوناگونی برای کدینگ حسابداری وجود دارند. به نظر من بهترین روش، ساده‌ترین روش است و نیازی به پیچیده کردن کدینگ نیست. مهم‌تر اینست که دقّت کنیم زیرشاخه‌ها را درست به شاخه‌ی اصلی ارتباط دهیم تا طیّ کار، همواره سندها و گزارش‌های دقیق و درستی را داشته باشیم.
گروه حساب‌ها:
در این طبقه از شماره‌های یکرقمی و از شماره‌ی یک شروع  می‌کنیم که شامل:
۱-    دارایی‌های جاری؛
۲-     دارایی‌های غیر جاری؛
۳-    بدهی‌های جاری؛
۴-    بدهی‌های غیر جاری؛
۵-    حقوق صاحبان سهام؛
۶-    فروش و درآمدها؛
۷-    هزینه‌ها؛
۸-    بهای تمام‌شده؛
۹-    حساب‌های انتظامی.
حساب‌های کل:
در این طبقه، از شماره‌های دو-رقمی استفاده می‌کنیم؛ به این صورت که رقم دهگان آن باید همان رقم گروه مربوطه باشد و رقم یکان را هم در هر گروه از ۱ شروع می‌کنیم. 
در این سطح، طبقه‌بندی کلّی در حساب‌ها صورت می‌گیرد و باید بدرستی در زیرشاخه‌ی گروه مربوطه قرار گیرند؛ همچنین، تمام این حساب‌ها باید در دفترهای قانونی، که به آن «دفتر کل» می‌گویند، بصورت کامل ثبت و به اداره‌ی دارایی ارائه شوند. این حساب‌ها شامل: موجودی نقد و بانک، حساب‌ها و اسنادی دریافتنی، موجودی مواد و کالا، حساب‌ها و اسناد پرداختنی، جاری شرکا، سرمایه، سود (زیان انباشته)، و… می‌باشند. در نمودار زیر، کدینگ حساب دارایی‌های جاری در سطح کل نمایانده شده است.
نمودار شماره‌ی ۱: نمونه‌ی نمودار درختی کدینگ حسابداری تا سطح معین
 

حساب‌های معین:
در این سطح، جزئیّات بیشتر مشخّص می‌شوند و به شرح حساب‌های کل کمک می‌کنند؛ بنابراین، هر حساب معین باید بدقت در زیرشاخه‌ی کلّ مربوطه قرار گیرد! گزارش حساب‌های معین، بیشتر کاربرد درون‌سازمانی دارد. این حساب‌ها شامل: موجودی صندوق‌ها، موجودی بانک‌ها، بدهکاران تجاری، اسناد دریافتنی نزد صندوق، انبار قطعات، بستانکاران تجاری، اسناد پرداختنی، جاری هریک از شرکا، سرمایه‌ی هریک از شرکا، تعدیلات سنواتی و… می‌باشند. در نمودار شماره‌ی ۱، نمونه‌ی کدینگ حساب موجودی نقد و بانک در سطح معین نمایانده شده است.
حساب‌های تفضیلی:
در این سطح، جزئیّات حساب‌های معین، بیشتر مشخّص می‌شوند. با وجود اینکه طبقه‌بندی در این سطح کاملاً اختیاری است، امّا اغلب حسابداران برای تعدادی از حساب‌هایشان در این سطح نیز طبقه‌بندی می‌انجامند تا هم با دقّت و سرعت بهتری اسناد را ثبت کنند و هم در تصمیم‌های راهبردی واحد تجاری از آن بهره ببرند. برخی حساب‌ها که اصطلاحاً تفضیل‌خور هستند مانند: بانک‌ها به تفکیک سپرده‌های بانکی در هر بانک، بدهکاران به تفکیک نام اشخاص حقیقی و حقوقی، بستانکاران به تفکیک نام اشخاص حقیقی و حقوقی، حقوق کارکنان به تفکیک نام پرسنل، و…. حساب‌های تفضیلی، با تعداد یک رقم و در برخی شرکت‌ها با کد چهاررقمی شماره‌گذاری می‌شوند؛ اغلب بازه‌ای از عددها را به یک کل اختصاص می‌دهند و برای کلّ بعدی، بازه‌ی دیگری را در نظر می‌گیرند. بطور مثال، ما در شرکت خودمان برای حساب کلّ موجودی نقد و بانک از 001 تا 100 را در نظر گرفته‌ایم و طیّ زمان اگر در هر بانکیْ حساب باز کنیم، به ترتیب در نرم‌افزار یک کد ازین بازه را به آن حساب بانکی اختصاص می‌دهیم. در هر واحد تجاری، بسته به حجم کار و تراکنش‌های حساب‌ها و همچنین با توجّه به احساس نیاز مدیریّت برای گزارش‌های خاص، حسابدار تشخیص می‌دهد که به کدام حساب‌ها تفضیل بدهد. 
در برخی نرم‌افزارها امکان اینکه تفضیل شناور بدهید نیز وجود دارد که این امر، کار را راحت‌تر کرده است. مثلاً «خانم کریمی» بعنوان صندوقدار هم در جاری کارکنان حساب دارد و هم در حساب حقوق پرداختنی و هم در حساب‌های انتظامی نزد ما، در این نرم‌افزارها دیگر نیازی به دادن سه شماره به تفضیل این شخص نیست؛ بلکه یک شماره از بازه‌ی کد‌های تفضیلی مخصوص کارکنان را به این شخص اختصاص می‌دهند و فقط آن را سه بار به سه معین مورد نظر لینک می‌کنند. 
نمودار شماره‌ی ۲: نمونه‌ی نمودار درختی کدینگ حسابداری تا سطح تفضیلی

 

اهمیت درک چارچوب ترازنامه، هدف و چگونگی طبقه بندی حساب ها در حسابداری، سرفصل های حسابداری

در این مقاله اهمیت درک چارچوب ترازنامه، هدف از طبقه بندی حساب ها و چگونگی طبقه بندی سرفصل های حسابداری را بررسی می کنیم.
•    اهمیت درک چارچوب ترازنامه:
هدف من از نوشتن مقاله ها بصورت سلسله وار، این است که باور دارم، برای حسابدار شدن و تحلیل تراکنش های مالی جهت ثبت اسناد، باید مفهوم و چارچوب معادله حسابداری و ترازنامه در ذهن حسابدار نشسته باشد، تا هر لحظه بتواند درست تحلیل کند و تراز معادله حسابداری را بر هم نزند. 
به جدول زیر توجه کنید! این جدول، ترازنامه اظهارنامه مالیاتی است. بهتر است هر حسابداری این چارچوب را همیشه در ذهن خود داشته باشد و برای تحلیل تراکنش های مالی و ثبت اسناد حسابداری  از آن بهره بگیرد. به این معنی که برای ثبت تراکنش مالی باید به ماهیت و طبقه آن حساب در ترازنامه توجه کنید و سند حسابداری شما همواره باید تراز باشد.
جدول شماره1- ترازنامه اظهارنامه عملکرد در نرم افزار اداره مالیات
 
•    هدف از طبقه بندی حساب ها:
1.    رعایت استانداردهای حسابداری
2.    سهولت و دقت درتحلیل های مالی و ثبت اسناد حسابداری
3.    تهیه گزارش ها و صورت های مالی بصورت خلاصه، دقیق و موثر
حسابداری از یک فرمول ساده (معادله حسابداری) شروع می شود، این فرمول طی کار و بر طبق کارکرد هر واحد تجاری به بخش های جزئی تر طبقه بندی می شود که اصطلاحاَ به آنها سرفصل های حسابداری می گویند. برای شروع کار حسابداری هر واحد تجاری، ابتدا به سراغ سرفصل های حسابداری بروید و آنها را تا سطح مورد نیاز آن مجموعه تفکیک و طبقه بندی کنید.  
•    چگونگی طبقه بندی سرفصل های حسابداری:
در اغلب واحد های تجاری حساب ها را در چهار سطح: گروه،کل،معین و تفضیلی طبقه بندی می کنند. در جدول بالا، حساب ها، در سطح گروه و کل در ترازنامه نشان داده شده است. اما برای ثبت اسناد حسابداری طبقه بندی حساب ها تا سطح معین اجباری است و تعدادی از حسابها را نیز (بسته به کار واحد تجاری) می توانید تا سطح تفضیلی طبقه بندی کنید.
گروه حساب ها :
بالاترین سطح در سرفصل های حسابداری گروه حساب ها هستند، که شامل:1- دارایی های جاری 2- دارایی های غیر جاری 3- بدهی های جاری 4- بدهی های غیر جاری 5- حقوق صاحبان سهام می باشند. همچنین گروه حساب های 6- فروش و درآمدها 7- هزینه ها  8- بهای تمام شده کالای فروش رفته، که در ترازنامه درزیر گروه حقوق صاحبان سهام ،حساب کل سود(زیان) انباشته محاسبه و نشان داده می شوند، در طبقه بندی حسابها در سطح گروه لحاظ می شوند، و آخرین گروه، 9- حساب های انتظامی هستند که در ترازنامه نمی آیند اما در حسابداری طبقه ای را به آن اختصاص می دهند، زیرا این حساب ها تعهدات غیرمالی(مانند ضمانت نامه ها، سفته ها و...) واحد تجاری به دیگران و دیگران به واحد تجاری را نشان می دهند و بویژه برای گزارشات و تصمیمات مدیریتی و درون مجموعه ای، پرکاربرد و دارای اهمیت هستند.
حساب های کل:
در این سطح، طبقه بندی کلی در حساب ها صورت می گیرد و باید به درستی در زیرشاخه گروه مربوطه قرار گیرند. همچنین تمام این حساب ها باید در دفاتر قانونی، که به آن دفتر کل می گویند، بصورت کامل ثبت و به اداره دارایی ارائه شود. این حساب ها شامل: موجودی نقد و بانک، حساب ها و اسناد دریافتنی، موجودی مواد و کالا، حسابها و اسناد پرداختنی، جاری شرکا، سرمایه، سود(زیان انباشته)، و... می باشند.
حساب های معین:
در این سطح، جزئیات بیشتر مشخص می شوند و به شرح حسابهای کل کمک می کنند، بنابراین هر حساب معین باید به دقت در زیرشاخه کل مربوطه قرار گیرد. گزارش حسابهای معین بیشتر کاربرد درون سازمانی دارد. این حساب ها شامل: موجودی صندوق، موجودی بانک ها، بدهکاران تجاری، اسناد دریافتنی نزد صندوق، انبار قطعات، بستانکاران تجاری، اسناد پرداختنی، جاری هر یک از شرکا، سرمایه هر یک از شرکا، تعدیلات سنواتی و... می باشند.
حساب های تفضیلی:
در این سطح، جزئیات حساب های معین بیشتر مشخص می شوند. با وجود اینکه طبقه بندی در این سطح کاملا اختیاری است اما اغلب حسابداران برای تعدادی از حساب هایشان در این سطح نیز طبقه بندی انجام می دهند تا هم با دقت و سرعت بهتری اسناد را ثبت کنند و هم در تصمیم های راهبردی واحد تجاری از آن بهره ببرند. بعضی از حساب ها که اصطلاحاَ تفضیل خور هستند مانند:بانک ها به تفکیک سپرده های بانکی در هر بانک، بدهکاران به تفکیک نام اشخاص حقیقی و حقوقی، بستانکاران به تفکیک نام اشخاص حقیقی و حقوقی، حقوق کارکنان به تفکیک نام پرسنل، و....

 

تشریح معادله حسابداری؛ دارایی ها، بدهی ها، و حقوق صاحبان سهام یا سرمایه

در این مقاله سعی داریم تا به تشریح معادله حسابداری که در عین سادگی، بنیاد حسابداری دوطرفه است، بپردازیم. آنچه که در ترازنامه هر ساله به اداره مالیات، تحت عنوان اظهارنامه عملکرد ارائه می شود، همین معادله حسابداری در مقیاس کل حساب های مربوط به واحد تجاری مورد نظر است. پس مقاله تشریح معادله حسابداری در واقع شروع سلسله مقاله هایی است که کل عملیات حسابداری در یک سال مالی و تلخیص و گزارشگیری نتایج کار حسابداری را توضیح خواهند داد.

 معادله‌ی حسابداری:
                                                               دارایی = بدهی + حقوق صاحبان سهام 
1-    دارایی ها:
تعریف دارایی: آنچه که ( اعم از مشهود یا نامشهود) در تملک واحد تجاری باشد، قابل تبدیل به وجه نقد باشد و منفعتی برای واحد تجاری داشته باشد.
•    دارایی های جاری: دارایی هایی که در طول یک سال مالی تبدیل به وجه نقد شوند مانند: موجودی نقد و بانک (صندوق، بانک، تنخواه)، سرمایه گذاری های کوتاه مدت، حساب ها واسناد دریافتنی تجاری، حساب ها واسناد دریافتنی غیر تجاری، برداشت جاری شرکا، موجودی مواد و کالا، پیش پرداخت ها.
•    دارایی های غیرجاری: دارایی هایی که به منظور راهبرد واحد تجاری، و نه به منظور خرید و فروش، استفاده می شوند و در طول یک سال مالی تبدیل به وجه نقد نمی شوند. مانند: دارایی های ثابت مشهود (زمین، ساختمان، وسیله نقلیه، اثاثه اداری، تجهیزات و دستگاه ها)، دارایی های ثابت نامشهود (نرم افزار، سرقفلی، حق الامتیاز)، سرمایه گذاری های بلند مدت و سایر دارایی ها.
    نکته: صندوق و بانک را بدلیل اینکه هر لحظه قابل تبدیل شدن به پول هستند، دارایی های جاری آنی می گویند و برای اینکه بدهی های جاری واحد تجاری به مشکل بر نخورد، باید همیشه جمع دارایی های جاری آنی بیشتر از جمع بدهی های جاری آن واحد تجاری باشد.

2-    بدهی ها (بستانکاران):
تعریف بدهی: تعهدات واحد تجاری به اشخاص حقیقی یا حقوقی، که از طریق خرید کالا یا دریافت خدمت از ایشان ایجاد می شود، و باید از محل دارایی های آن پرداخت شود.
•    بدهی های جاری: تعهداتی که از محل دارایی های جاری  و طی یک سال  مالی پرداخت می شوند. مانند: حساب ها و اسناد پرداختنی تجاری، حساب ها و اسناد پرداختنی غیر تجاری، واریزی جاری شرکا، پیش دریافت ها، ذخیره مالیات، سود سهام پرداختنی، تسهیلات مالی دریافتی کوتاه مدت.
•    بدهی های غیرجاری: بدهی هایی که سررسید پرداخت آنها بیشتر از یک سال باشد. مانند: حساب ها و اسناد پرداختنی بلند مدت، تسهیلات مالی دریافتی بلند مدت ، ذخیره مزایای پایان خدمت کارکنان. 

3-    حقوق صاحبان سهام
تعریف حقوق صاحبان سهام: مازاد داریی ها بر بدهی های یک واحد تجاری، حقوق صاحبان سهام است. همانطور که طبق معادله حسابداری هم مشخص است: چنانچه دارایی های یک واحد تجاری را منهای بدهی های آن کنیم، آنچه باقی می ماند، حقوق صاحبان سهام آن واحد تجاری است. مانند: سرمایه، اندوخته قانونی، سایر اندوخته ها، مازاد تجدید ارزیابی و سایر سودهای تحقق نیافته،سود(زیان)انباشته.
بنابراین می توان گفت؛ نسبت به دارایی های هر واحد تجاری دو حق وجود دارد: یکی حق بستانکاران است و دیگری حق مالکان آن واحد. اولی را بدهی ها و دومی را حقوق صاحبان سهام می گویند.

تعریف علم حسابداری، تاریخچه و معادله‌ حسابداری

در این مقاله به تعریف علم حسابداری، تاریخچه‌ی حسابداری و معادله‌ی حسابداری می‌پردازیم.

تعریف علم حسابداری:
علم حسابداری که به آن «زبان تجارت» نیز گفته می‌شود، سامانه‌ای است که اطّلاعات مالی واحد تجاری را دریافت، طبقه‌بندی، ارزشگذاری و ثبت می‌کند؛ همچنین نتیجه‌ی این پردازش‌ها را بصورت گزارش‌ها و صورت‌های مالی در اختیار صاحبان بنگاه‌های تجاری و مسئولان مربوطه قرار می‌دهد تا به پیشبرد تصمیم‌گیری‌های مالی واحد تجاری، کمک کند.

---

تاریخچه‌ی علم حسابداری:
علیرغم اینکه برخی قدمت علم حسابداری را به اندازه‌ی تمدّن بشر می‌دانند، امّا پیشینه‌ی علم حسابداری نوین که به آن «علم حسابداری دوطرفه» (یا «دوبل») گفته می‌شود، به سده‌ی پانزدهم میلادی و «رساله‌ی لوکا پاچیولی» ایتالیایی بر می‌گردد. وی در کتابش، حسابداری دوطرفه و کاربرد دفاتر اصلی حسابداری را برای نخستین‌بار توضیح داده است. با وجود اینکه بعدها پیشرفت‌های بیشتری در زمینه‌ی علم حسابداری و صورت‌های مالی اتّفاق افتاده‌اند، امّا همگی بر پایه‌ی حسابداری دوطرفه بوده‌اند؛ ازین رو، «لوکا پاچیولی» را «پدر علم حسابداری جهان» نامیده‌اند.

---

معادله‌ی حسابداری:

دارایی = بدهی + حقوق صاحبان سهام (سرمایه)

این معادله‌ی بظاهر ساده، بنیاد حسابداری دوطرفه است. این معادله گزارش کاملی از صورت دارایی‌ها و بدهی‌های هر واحد تجاری و وضعیّت سرمایه‌ی آن واحد را به کارشناسان مربوطه می‌دهد. سرفصل‌های حسابداری، طبق این معادله تنظیم می‌شوند؛ رویدادهای مالی، طبق این معادله تحلیل و ثبت می‌شوند و گزارش‌های مالی هر واحد تجاری، طبق این معادله در ترازنامه اظهار می‌گردند.

---

ترازنامه
دارایی‌ها	بدهی‌ها
	حقوق صاحبان سهام (سرمایه)
جمع دارایی‌ها	= جمع بدهی‌ها + حقوق صاحبان سهام

شروع وبلاگ حسابگرد: آبانماه ۹۹

خدایا شکرت! امروز، یکشنبه، ۱۱ آبانماه ۹۹، وبلاگ «حسابگرد» را ساختم و سعی می‌کنم تا مطالب آموزشی حسابداری و پژوهشی گردشگری داخلی و خارجی، و همینطور، دیدگاه‌ها و خاطره‌های سفرهای خودم را در مورد مکان‌های مختلف بنویسم. إن‌شاءالله!